Księgowość – moja pasja… i nieszczęście

Poruszę temat, który powinien wzbudzić gorące dyskusje wśród księgowych nie będących pracownikami, czyli tych świadczących usługi księgowe. Dlatego, gdyż temat ten dotyczy ich codzienności oraz tego, co im wolno, a czego im nie wolno w ramach świadczonych usług księgowych.

Zacznijmy od mojej codzienności – księgowego emeryta, próbującego dać jeszcze coś z siebie społeczności księgowych.

Jest grupa na fejsbuku o nazwie „Księgowość moja pasja”, do której się zapisałem i nawet kilka razy na niej zaistniałem. Przeglądam posty na tej grupie najrzadziej raz dziennie w poszukiwaniu interesujących problemów. Niestety, dla mnie – pasjonata rachunkowości – niewiele interesującego się tam pojawia. Największymi problemami księgowości bieżących czasów jawią się GTU i JPK, bo te skróty literowe pojawiają się w postach najczęściej. Od razu powiem – dla mnie to nic interesującego i nie zamierzam tych skrótów rozwijać, analizować ich i rozmyślać nad ich aplikowaniem. Moją pasją jest bowiem rachunkowość, czyli sztuka prowadzenia ksiąg rachunkowych, a nie jakaś tam niby informatyzacja poczynań ewidencyjnych na chwałę departamentów podatkowych Ministerstwa Finansów RP i ich przełożonych.

A tak na co dzień – jest codzienność. Bo i tak wszyscy nie-księgowi uważają księgowych za omnibusy w dziedzinie bardzo, bardzo szeroko pojętej księgowości – z dodatkiem prawa podatkowego i prawa ubezpieczeń społecznych, prawa spółek handlowych, problemów kadrowo-płacowych oraz sztuki prowadzenia działalności gospodarczej. Przykład? Proszę bardzo.

W niedzielny wieczór odebrałem telefon od mojego starego znajomego, Inżyniera prowadzącego jednoosobową działalność gospodarczą. Opodatkowanego jak najprościej – z zastosowaniem karty podatkowej. Lecz na swoje nieszczęście, podlegającego w dodatku opodatkowaniu VAT. VAT to podatek, którego stosowanie robi się coraz bardziej skomplikowane, nie tylko dla podatników, ale i dla pracowników urzędów skarbowych, którzy mają względem niego nie mniej chyba wątpliwości niż podatnicy.

Wróćmy do znajomego Inżyniera. Ma, nieborak problem z fatalnym GTU. Bo nie ma on pewności czy kod GTU stosuje się tylko przy ewidencjonowaniu sprzedaży, czy może też przy ewidencjonowaniu transakcji zakupu. Jako osoba całkiem dobrze orientująca się w informatyce oraz budowie i stosowaniu baz danych, nabrał przekonania, że kody GTU nie występują w składni JPK stosowanych w ewidencji transakcji zakupowych. To i martwić się stosowaniem GTU w tym wypadku nie trzeba. Ale znajoma urzędniczka z US zasiała mu wątpliwości, gdyż jej wydaje się akurat, że jest inaczej. No i Inżynier dzwoni do mnie w tej sprawie, mając na względzie nasze jak najlepsze w skutkach wymiany poglądów na tematy podatkowe sprzed kilku lat.

Mówię – Inżynierze szanowny, jestem na emeryturze już ponad pięć lat. Chciałem po rozwiązaniu stosunku pracy z tytułu nabycia uprawnień emerytalnych podjąć jak najszybciej zatrudnienie. Nie dla pieniędzy, bo emeryturę mam dość wysoką z racji przeszłych wysokich dość zarobków i proporcjonalnych składek ZUS. Szło mi bardziej o niezrywanie więzi z zawodem, o bycie na co dzień za pan brat z problemami działalności gospodarczej do rozwiązania. Niestety, brakowało w moim paruset tysięcznym mieście przedsiębiorców chętnych do zatrudniania podobnych do mnie fachowców. Szło pewnie (jak zwykle) o pieniądze, które trzeba byłoby mi płacić. Tym bardziej, że działo się to w dobie (bez)konkurencyjnie tanich biur rachunkowych. I prawie darmowego internetu. Degradować się nie chciałem – jeśli byłem szefem kuchni, na zmywak nie pójdę. Beznadziejnym idiotą byłbym, gdybym inwestował w dodatku w szkolenia przygotowujące do roli referenta podatkowego stosującego bez pudła kody GTU dla świetności JPK.

To wszystko wyłożyłem znajomemu Inżynierowi. Wybacz, stary, mówię, ale jakie takie pojęcie o inwestowaniu mam i trudno mnie namówić do wkładania kapitału w biznes o zerowej stopie zwrotu. Biznesem nie jest darmowe udzielanie się w glorii Wszystkowiedzącego na internetowych forach dyskusyjnych, w tym forach fejsbukowych, takoż nieodpłatne udzielanie się znajomym przez telefon. Wybacz stary, ale nie pomogę ci, bo jestem aż nadto człowiekiem odpowiedzialnym. Nie będę doradzał ci w sprawach, na których zwyczajnie się nie znam, a to dlatego, że nie aktualizuję już na bieżąco swojej wiedzy. Mam się teraz tylko za znawcę rachunkowości, ale nie podatkowości. A ze szpanerstwem zerwałem już dawno.

I na tym rozmowa została zakończona. Obawiam się, że lista kontaktów w moim smartfonie zostanie zubożona o numer telefonu Inżyniera. Bo nie mam pewności, czy znajomy Inżynier nie obraził się na mnie. W końcu jest od wielu lat przedsiębiorcą, a ten fakt powoduje jakąś taką podświadomą chęć do zdobywania porad fachowców za friko. Tym bardziej w COVID-owej rzeczywistości, gdzie do drobnego biznesu na ogół się dokłada.

Na domiar złego w niedzielny wieczór dowiedziałem się z jednego z postów fejsbukowej grupy „Księgowość moja pasja”, że grupa młodych doradców podatkowych, w akcie rozpaczy chyba, doniosła do jednej z prokuratur o bezpłatnym udzielaniu porad przez księgowych, także na forach społecznościowych. Udzielanie tych porad można uznać, zdaniem doradców, za fakty noszące znamiona przestępstwa. Bo to działanie na ich szkodę, zagrożone odpowiedzialnością karną z przepisów ustawy o doradztwie podatkowym.

Temat ten postanowiłem zgłębić.

Pretensje doradców podatkowych są dla mnie całkiem zrozumiałe. Pisząc posty na moim ukochanym, acz nieistniejącym już forum podatkowym „Oleńka”, zwracałem na to uwagę dość często. Czymś innym jest w końcu wymiana poglądów z kolegą, czy koleżanką po fachu, a czym innym odpowiadanie na wątpliwości przedsiębiorcy. Podatkowe forum dyskusyjne, czy komentarz na fejsbukowej grupie tematycznej nie daje przecież żadnej gwarancji poprawności przekazanych poglądów z punktu widzenia przepisów prawa. A zagwarantować to może z założenia licencjonowany doradca podatkowy udzielający porady w zaciszu swojej kancelarii, lub on-line, co zabezpieczy zresztą obowiązkowe dla tego rodzaju działalności ubezpieczenie OC. Przedsiębiorca szukający darmowych porad na internetowym forum dyskusyjnym, czy fejsbukowej grupie tematycznej – czynić to może zawsze, ale wyłącznie na własną odpowiedzialność.

Tylko, tylko… Powstaje zasadnicza wątpliwość, jeśli ujmie się problem trochę szerzej. Powstaje bowiem pytanie – czy i na ile doradcę podatkowego zastąpić może nie będący doradcą podatkowym księgowy świadczący przedsiębiorcy szeroko pojęte usługi księgowe w ramach wiążącej ich umowy o prowadzenie ksiąg podatkowych czy rachunkowych. I czy doradca podatkowy może mieć o to pretensje.

Zakres usług świadczonych profesjonalnie przez księgowych, czy to jednoosobowo, czy w ramach biura rachunkowego bywa dość pojemny. Nie budzi przecież w praktyce żadnych zastrzeżeń reprezentowanie przez księgowych obsługiwanego przedsiębiorcy przed urzędem skarbowym (np. w czasie kontroli podatkowej), czy Zakładem Ubezpieczeń Społecznych. Podobnie – świadczenie przez księgowych pomocy przy zakładaniu i inicjowaniu działalności podmiotów gospodarczych, fachowa pomoc w przekształcaniu formy prawnej firmy lub rodzaju ewidencji (PKPiR lub KH), czy codzienne rozwiewanie przeróżnych, zgłaszanych przez przedsiębiorców wątpliwości związanych z działalnością gospodarczą.

Z całą pewnością księgowy nie może reprezentować przedsiębiorcy przed Sądem Administracyjnym – to usługa zastrzeżona ustawowo dla doradcy podatkowego.

Cóż, kiedy wszelkie usługi doradztwa podatkowego świadczone przez osoby nie będące doradcami podatkowymi są zaliczane przez doradców podatkowych i reprezentującą ich Krajową Izbę Doradców Podatkowych – do „szarej strefy”. Bo, zdaniem KIDP, takie usługi trudno uznać za fachowe i profesjonalne. Także należy je uznać za świadczone nieodpowiedzialnie. Nadto, co jest zupełną prawdą, osoba świadcząca takie usługi nie jest prawnie związana zasadami etyki zawodowej oraz nie podlega odpowiedzialności przed zawodowym Sądem Dyscyplinarnym. Dyskusyjnym jest również, czy doradztwo podatkowe wyświadczone przez „niekompetentnego” usługodawcę (księgowego?) obejmie polisa OC usługodawcy.

Ustawa o doradztwie podatkowym w aktualnym brzmieniu określa w art. 2 ust. 1 pkt 1, że w zakres doradztwa podatkowego wchodzi „udzielanie podatnikom, płatnikom i inkasentom, na ich zlecenie lub na ich rzecz, porad, opinii i wyjaśnień z zakresu ich obowiązków podatkowych i celnych oraz w sprawach egzekucji administracyjnej związanej z tymi obowiązkami” oraz w punkcie 4 m.in. „reprezentowanie podatników, płatników i inkasentów w postępowaniu przed organami administracji publicznej”.

Zgodnie z art. 81 pkt 1 ustawy o doradztwie podatkowym zawodowe wykonywanie czynności doradztwa podatkowego bez uprawnień podlega odpowiedzialności karnej – grzywnie do 50000 zł. Trzeba to zatem poddać rozwadze księgowym świadczącym profesjonalnie usługi księgowe, których zakres „zazębia” się w jakimś stopniu z usługami doradztwa podatkowego.

Napisałem: „zazębia się”. Ale też trzeba przyznać, że w aktualnym stanie prawnym zawodowe świadczenie usług księgowych sprowadzać się może wyłącznie (vide: art. 4 ust. 3 punkty 2-6 ustawy o rachunkowości) do:

• prowadzenia, na podstawie dowodów księgowych, ksiąg rachunkowych, ujmujących zapisy zdarzeń w porządku chronologicznym i systematycznym;
• okresowego ustalania lub sprawdzania drogą inwentaryzacji rzeczywistego stanu aktywów i pasywów;
• wyceny aktywów i pasywów oraz ustalania wyniku finansowego;
• sporządzania sprawozdań finansowych;
• gromadzenia i przechowywanie dowodów księgowych oraz pozostałej dokumentacji przewidzianej ustawą;

Tyle właśnie przewiduje definicja usług księgowych zawarta w art. 76a ust.1 ustawy o rachunkowości. Czyli z prawnego punktu widzenia usługi księgowe i usługi doradztwa podatkowego nie zazębiają się w żadnym stopniu. Inaczej rzecz ujmując księgowi świadczący usługi zbliżone zakresem do usług doradztwa podatkowego – czynią to nielegalnie.

W kilku przynajmniej wpisach (publikacjach) zawartych w moim blogu zwracałem uwagę na konieczność jak najszybszego, ustawowego uregulowania statusu zawodu księgowego, wzorem rozwiniętych gospodarek krajów cywilizowanego zachodu i północy Europy. Wypadałoby to zrobić z równoległą nowelizacją ustawy o doradztwie podatkowym, aby usunąć wątpliwości, co może i czego nie może robić księgowy, świadcząc zawodowo swoje usługi.

Jako przedstawiciela księgowych w tej sprawie widzę Stowarzyszenie Księgowych w Polsce. Problem nie pojawił się przecież nagle. O sprawie mówiono już w dyskusjach na temat deregulacji zawodu księgowego. Uregulowania prawne statusu zawodowego, w postaci odrębnych ustaw, mają już zawody doradcy podatkowego i biegłego rewidenta. Uregulowania prawne dotyczące świadczenia usług księgowych to, jak do tej pory, przepisy paru artykułów w ustawie o rachunkowości, poszatkowane mocno ustawą deregulacyjną. Status zawodowy księgowych uregulowany nie został do dziś. Być może spauperyzowana rzeczywistość COVID-owa spowoduje większy nacisk na SKwP, które może i powinno skuteczniej reprezentować rzeszę Księgowych w resorcie finansów dla zainicjowania procesu legislacyjnego w opisywanej sprawie.

Najwyższy czas, aby zawody księgowego i polityka przestały być sposobem na życie dla wszelkiej maści nieudaczników i kombinatorów, kochających łowić ryby w mętnej wodzie. Chciałbym też jeszcze, póki życia starczy, poznać legalne, a nie literackie i rozmydlone definicje pojęć księgowości i księgowego.